2026 жылғы 21 қазаннан микрокредитте не өзгереді

2026 жылғы 21 қазанда ҚР 23.07.2026 жылғы № 352-VIII Заңымен «Микроқаржылық қызмет туралы» Заңға енгізілген өзгерістер күшіне енеді. Жеке тұлға — қарыз алушы үшін басты өзгеріс екеу: заңда тоқсан күннен асқан мерзімі өткен төлем үшін өсімпұлдың жеке шегі — күніне 0,03 пайыз — пайда болады, әрі негізгі борышы кепілмен толық қамтамасыз етілген микрокредиттерді тоқсан күннен кейін есепке жазуға тыйымнан шығарып тұрған ерекшелік жойылады. Күні жариялаудан есептеледі: заң 2026 жылғы 21 тамызда жарияланған, 2-бап күнтізбелік алпыс күн береді, санақ келесі күннен басталады.

Нақты не өзгереді

Тоқсан күннен кейінгі өсімпұл: 0,03 пайыз қайдан шықты

Қазір 6-баптың 3-тармағы бір ғана шек белгілейді. Қолданыстағы редакция: «тұрақсыздық айыбының (айыппұлдың, өсімпұлдардың) мөлшері мерзімін өткізіп алудың тоқсан күні ішінде мерзімі өткізіп алынған әрбір күн үшін мерзімі өткізіп алынған төлем сомасының 0,5 пайызынан аспауға тиіс», бірақ «микрокредит беру туралы шарт қолданылатын әрбір жылға берілген микрокредит сомасының он пайызынан артық болмауға тиіс».

№ 352-VIII Заң осы тармаққа «мерзімін өткізіп алудың тоқсан күні өткен соң мерзімін өткізіп алған әрбір күн үшін мерзімі өткізіп алынған төлем сомасының 0,03 пайызынан» деген сөздерді қосады — яғни тоқсаныншы күннен кейін күндік өсімпұлдың өз шегі пайда болады, ол он алты есе төмен. Берілген микрокредит сомасының он пайызы түріндегі жылдық шектеу бұрынғыша қалады.

Кепілді қарыздарға арналған ерекшелік жойылады

7-баптың 3-тармағының 4) тармақшасы микроқаржы ұйымына «қарыз алушы – жеке тұлғаның кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға байланысты емес микрокредиті бойынша негізгі борыш және (немесе) сыйақы сомалары бойынша төлемдердің кез келгенін өтеу жөніндегі міндеттемені орындаудың мерзімін өткізіп алудың қатарынан күнтізбелік тоқсан күні өткен соң есепке жатқызылған сыйақыны, тұрақсыздық айыбын (айыппұлдарды, өсімпұлдарды) төлеуді талап етуге» тыйым салады.

Осы тыйымның екінші бөлігі бар, ол мынадай: «Осы тармақшаның талабы микрокредит беру туралы шартқа, егер оны жасасу күні негізгі борыш сомасы тіркеуге жататын мүлік кепілімен және (немесе) ақша кепілімен толық қамтамасыз етілген болса, қолданылмайды». № 352-VIII Заң осы бөлікті алып тастайды. 21 қазаннан бастап тыйым борышы кепілмен толық қамтамасыз етілген шарттарға да қолданыла бастайды.

Бір заңның екі нормасы әртүрлі жаққа қарайды

Бұл тұсты ашық айтқан жөн. Сол бір заң тоқсан күннен кейінгі өсімпұлдың шегін енгізеді — әрі сол тоқсан күннен кейін есепке жазылғанды талап етуге тыйымды күшінде қалдырады. Жаңа норманың өз өрісі бар: жылжымайтын мүлік ипотекасымен қамтамасыз етілген микрокредит бойынша 5) тармақша шекті бір жүз сексен күнге жылжытады, ал кепілмен толық қамтамасыз етілген қарыздарға арналған ерекшелікті осы заңның өзі жояды.

Бұл екі норманың нақты шартқа қалай қолданылатыны — уәкілетті орган мен соттың сұрағы, біздікі емес. Біз екі тұжырымды да күндерімен келтіреміз және реттеушінің орнына шешпейміз. Егер микроқаржы ұйымы сізден тоқсаныншы күннен кейін есепке жазылған өсімпұлды талап етсе, одан нормаға сілтемемен есеп-қисапты жазбаша сұратыңыз және Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жүгініңіз.

Кепілгердің жаңа құқығы

6-бап 1-2-тармақпен толықтырылады. Егер микрокредит бір мезгілде кепілмен және жеке тұлғаның кепілдігімен (кепілгерлігімен) қамтамасыз етілсе, қарыз алушы міндеттемені тиісінше орындаса, ал бағалаушы айқындаған кепіл нысанасының нарықтық құны борыштың орындалмаған бөлігінен асып кетсе, онда кепілгер кепілдікті тоқтатуды талап етіп жүгіне алады — ал микроқаржы ұйымы он жұмыс күні ішінде кепілдік шартын бұзу жөніндегі мәселені қарауға міндетті. Бұрын заңда мұндай міндет болмаған.

Тұжырымға назар аударыңыз: міндет — мәселені қарау, автоматты түрде бұзу емес. Заң жауап беру мерзімін белгілейді, нәтижені емес.

ЖТСМ және электрондық тәсіл

5-баптың 2-тармағы жаңа редакцияда жазылады: банктік қарыздар, микрокредиттер және салымдар бойынша анық, жылдық, тиімді, салыстырмалы есептеудегі сыйақы мөлшерлемелерін есептеу тәртібі — яғни ЖТСМ — уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісімен бекітіледі. ЖТСМ-нің шекті шамасының өзі бұрынғы орнында қалады және осы заңмен өзгермейді. Бөлек, 3-1-бапта микрокредитті электрондық тәсілмен беру тәртібі туралы тармақша пайда болады.

9-2-бап: бір тармақтың ішінде күндер әртүрлі

9-2-бапқа өзгерістер қарыз алушы — жеке тұлғаның шарт талаптарын өзгерту туралы жолданымын қарау тәртібін сипаттайды. Басқалармен қатар тәртіп «мерзімді әскери қызметтегі әскери қызметшіге банктік қарыз, микрокредит бойынша сыйақыны есепке жазбай, мерзімді әскери қызметті өткеру мерзімін және ол аяқталғаннан кейін күнтізбелік алпыс күнді қамтитын кезеңге негізгі борыш пен сыйақы бойынша төлемді кейінге қалдыруды ұсыну тәртібін», сондай-ақ берешекті ұжымдық реттеудің өлшемшарттары мен тәртібін қамтуға тиіс.

Бірақ мұнда күн біреу емес. Заңның 2-бабы «1-баптың 20-тармағы 7) тармақшасының он бірінші және он екінші абзацтарын» 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізеді. 20-тармақтың 7) тармақшасы — дәл осы 9-2-бап. Қай абзацтар кейінге қалдырылғанын актінің жолдық нөмірлеуінсіз анықтау мүмкін емес, сондықтан біз бұл блоктың толығымен 21 қазаннан жұмыс істейтінін айтпаймыз. 9-2-баптың нақты нормасының күнін заңның 2-бабынан және актінің керек күнгі редакциясынан қарау керек.

Қарыз алушыға не істеу керек

• Егер мерзімі өткен төлеміңіз тоқсан күннен асса — 21 қазаннан ұйымнан жазбаша есеп-қисапты бөліп сұратыңыз: тоқсаныншы күнге дейін қанша және одан кейін қанша есепке жазылған. Енді екі санның да заңда жеке негізі бар.
• Егер қарызыңыз кепілмен толық қамтамасыз етілген болса — мұндай шартты тыйымнан шығарып тұрған ерекшелік 21 қазаннан жұмыс істемейді.
• Егер сіз кепілді қарыз бойынша кепілгер болсаңыз — кепілдікті тоқтатуды жазбаша талап етуге негіз пайда болады, ал ұйым он жұмыс күні ішінде жауап беруге міндетті.
• Ұйымның тізілімде бар-жоғын тексеріңіз. Заң уәкілетті органның тізіліміндегі микроқаржы ұйымдарына, кредиттік серіктестіктерге және ломбардтарға қолданылады — нақты компанияны лицензияны тексеру бетінен, нарықтың жалпы көрінісін тізілім статистикасынан қараңыз.

Мұны өзіңіз қалай тексересіз

№ 352-VIII Заңның мәтіні мен «Микроқаржылық қызмет туралы» Заңның қолданыстағы редакциясы «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде жарияланған. Әлі күшіне енбеген өзгерістер сол жерде норманың дәл астында ЗҚАИ ескертпесімен белгіленген — одан нені және қай заңмен өзгерту көзделгені көрінеді. Күшіне ену күні алғашқы ресми жарияланған күннен есептеледі, қол қойылған күннен емес: заңға 2026 жылғы 23 шілдеде қол қойылған, 21 тамызда жарияланған, ал күнтізбелік алпыс күн жарияланған күннен кейінгі күннен саналады.

Осы беттегі барлық дәйексөздер акт мәтіні бойынша сөзбе-сөз келтірілген және машинамен тексерілген; әдістеме — редакция бетінде.